Ayıplı mal nedir, tüketicinin seçimlik hakları nelerdir?

Aldığınız ürün kısa sürede bozulduysa, söylenen özelliklere sahip değilse ya da eksik çıktıysa, kanun size satıcıya karşı bazı haklar tanır. Bu hakları kullanabilmek için önce "ayıplı mal"ın ne olduğunu bilmek gerekir.

Ayıplı mal nedir?

Tüketiciye teslim edildiği anda, taraflarca kararlaştırılan örneğe veya modele uygun olmayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan mal ayıplıdır. Şu durumlar da ayıp sayılır:

  • Ambalajında, etiketinde, kullanma kılavuzunda, internet sitesinde, reklam veya ilanında belirtilen özelliklerden birini ya da birkaçını taşımaması
  • Satıcının bildirdiği veya teknik düzenlemesinde belirlenen niteliğe aykırı olması
  • Benzer malların kullanım amacını karşılamaması; tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki ya da ekonomik eksiklikler içermesi

Malın sözleşmede kararlaştırılan sürede teslim edilmemesi veya satıcının kurduğu malın gereği gibi monte edilmemesi de sözleşmeye aykırılık sayılır.

İlk 6 ay tüketici lehine

Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir; malın ayıplı olmadığını ispat etmek satıcıya düşer. Bu kural, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz. Tüketicinin satın alırken ayıbı bildiği veya bilmesinin beklendiği durumlarda ise o ayıp için sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz.

Dört seçimlik hak

Mal ayıplı çıktığında tüketici şu haklardan birini seçebilir:

  1. Sözleşmeden dönme: Malı iade edip ödediği bedeli geri isteme.
  2. Bedel indirimi: Malı tutup ayıp oranında indirim isteme.
  3. Ücretsiz onarım: Aşırı bir masraf gerektirmiyorsa malın bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere onarılmasını isteme.
  4. Ayıpsız misli ile değişim: İmkân varsa malın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme.

Satıcı, tüketicinin seçtiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değişim talepleri üreticiye veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir; bu konuda satıcı, üretici ve ithalatçı birlikte sorumludur.

Onarım veya değişim satıcı için orantısız bir güçlük doğuracaksa tüketici, sözleşmeden dönme veya bedel indirimi haklarından birini kullanabilir. Sözleşmeden dönme veya bedel indirimi seçildiğinde ödenen bedel ya da indirim tutarı tüketiciye derhâl iade edilir. Seçimlik hakların kullanılmasından doğan masrafları, seçilen hakkı yerine getiren taraf karşılar. Bu haklarla birlikte koşulları varsa tazminat da istenebilir.

Süreler

  • Ücretsiz onarım veya değişim talebi, satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltildiği tarihten itibaren en fazla 30 iş günü içinde yerine getirilmelidir (konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda 60 iş günü). Yönetmelik listesindeki bazı mallarda onarım için yönetmelikteki azami tamir süresi uygulanır. Süre içinde yerine getirilmezse tüketici diğer seçimlik haklarını kullanabilir.
  • Ayıplı maldan doğan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile kural olarak teslimden itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabidir; konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre 5 yıldır. Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı uygulanmaz.
  • İkinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu 1 yıldan (konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda 3 yıldan) az olamaz.

Nereye başvurulur?

  • Uyuşmazlık değeri her yıl belirlenen parasal sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur. Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya alışverişin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılır; hakem heyeti olmayan yerlerde ilçe kaymakamlığına da başvurulabilir. Uygulamada başvuru e-Devlet üzerinden de yapılabilmektedir.
  • Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesinde dava açılır; dava öncesinde arabuluculuk şartı aranabilir.

Sitemizde hazırlanmış bir örnek dilekçe bulunuyor: Dilekçe Örnekleri › Tüketici Hakem Heyeti Başvurusu.

Sık sorulan sorular

Faturayı kaybettim, yine de başvurabilir miyim?

Ödemeyi gösteren banka kaydı, kredi kartı ekstresi veya garanti belgesi gibi belgelerle satın almayı ispatlayabilirsiniz.

Garanti süresi bittiyse hakkım kalır mı?

Garanti süresi ile ayıptan sorumluluk süresi farklıdır. Garanti bitmiş olsa da zamanaşımı dolmadıysa ayıp nedeniyle başvuru yapılabilir.

Yargıtay uygulaması

Seçimlik hakların kime karşı kullanılacağı, özellikle ayıplı araç davalarında önemlidir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2025/4569 E., 2026/1645 K., 26.03.2026 T. sayılı kararında; ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değişim taleplerinde satıcı, üretici ve ithalatçının birlikte sorumlu olduğu, ancak üretici ve ithalatçının sorumluluğunun bu iki seçimlik hakla sınırlı olduğu belirtilmiştir. Yani sözleşmeden dönme ve bedel iadesi ithalatçıya karşı değil, satıcıya karşı istenebilir.

Kararda ayrıca seçimlik hakların yenilik doğuran haklar olduğu, kullanılmakla tükendiği; ancak bir hakkın tüketilmiş sayılabilmesi için doğru muhataba karşı geçerli şekilde kullanılmış olması gerektiği vurgulanmıştır. Somut olayda tüketici daha önce ithalatçıya karşı sözleşmeden dönme talebiyle dava açmış ve bu dava husumet yokluğundan reddedilmişti. Yargıtay, yanlış muhataba yöneltilen bu talebin seçimlik hakkı tüketmediğine, tüketicinin ithalatçıdan aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteyebileceğine karar vererek davanın usulden reddini bozmuştur.

Bu nedenle ayıplı bir ürün için başvuru yapmadan önce hangi talebi kime yönelteceğinizi netleştirmeniz, zaman ve hak kaybını önler.

Sorularınız için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.